پرندگان ایران

اصل پنجاه قانون اساسي ايران

در ايران ، حفاظت محيط زيست كه نسل امروز و نسلهاي بعد بايد در آن حيات اجتماعي رو به رشدي

داشته باشند ، وظيفه عمومي تلقي مي گردد .از اين رو فعاليت هاي اقتصادي و غير آن كه با آلودگي محيط زيست يا تخريب غير قابل جبران آن ملازمه پيدا كند ، ممنوع است . ..

ودایع الهی که در دامان هستی نهاده شده ست نه تنها برای آرامش خاطر انسان تعبیه شده ، بلکه آرایش ظاهر وی را نیز متکفل است ( و سَخر لکم فی البر و البحر . . ) نعمات پروردگار در قعر زمین و دریا و روی آن به حدی ست که شمارش آنها برای انسان مقدرو نیست ( و ان تعدوا نعمته ا . . . .) خداوند متعال به قدرت کامله خود در بر و بحر قسمتی از انواع موجودات و منابع طبیعی را برای زینت جمال و تنوع طلبی انسان آفرید و جملگی را در اختیار او قرار داده است تا از هر لحاض در آسایش و رفاه باشد و چنان نظمی به عالم هستی داده است که هستی بتواند تحت آن تعادل خود را حفظ نموده و رابطه معقولی بین هم داشته باشند ، دسته ای از موجودات را اکل و ماکول یکدیگر قرار داده تا بدین طریق ادامه حیات امکان داشته باشد و از حد اعتدال بیرون نرفته باشد .!

آنچه امروز حیات انسان و موجودات را تهدید می نماید عدم شناخت واقعی از محیط و استفاده بیرویه از آن است ، این دو عامل اصلی ؛ منابع زیست محیطی که عبارتند از آب ، هوا ، خاک ، جنگل ، مرتع و حیات وحش را به نابودی کشانده است . انگیزه های سود جویی ، تنوع طلبی و جمال پرستی بعضی انسانها به اندازه ای ست که با دخالت در این مجموعه که همچون زنجیر به هم پیوسته بوده و تغییر در هر یک از مظاهر آن مالا منجر به دگرگونی در عوامل دیگری می گردد و تعادل آنرا برهم می زند ، امروزه به حدی رسیده است که عرصه را بر خود انسان بیش از هر موجود دیگری تنگ تر و سلامت و حیات خویش را نیز به خطر انداخته است .

پیشرفت تکنولوژی و تفنن گرایی و ده ها عامل دیگر ، دست به دست هم داده ، محیط زیست را به تباهی و فساد کشانیده است، از طرفی همانگونه که اشاره شد ارزش هر چیز در عالم هستی به شناخت آن است و تا زمانیکه این شناسایی صورت نگرفته و خواص و اثرات آن معلوم نباشد ارزش و اهمیت آن هم واضح نبوده و چگونگی حفظ و حراست آن نیز نامعلوم خواد بود .

از این روی و با توجه به مقدمه بالا تصمیم گرفته ام به معرفی قسمتی از حیات وحش که پرندگان را شامل می گردند پرداخته باشم ، باشد که بدین وسیله گام کوچکی در راه شناخت پیرامونمان گذارده باشیم .!

اهميت پرندگان

پرندگان گروه عظيمي از جانوران مهره‌دار را تشكيل مي دهند ، به طور تقريب از 8700 گونه پرنده شناخته شده در جهان 491 گونه آن در ايران شناسايي شده اند ، كه از اين تعداد حدود 225 گونه در سرزمين ما زندگي و زاد و ولد مي كنند . اين گونه ها در سطح وسيعي از مناطق خشك و بياباني ، نواحي جنگلي ، سواحل ، جزاير و درياچه هاي كشور پراكنده اند ، تنها با توجه به نقش پرندگان در طبيعت است كه مي توان به ارزش وجودي و اهميت واقعي آنها پي برد . گسترش مطالعات اكولوژيك زمينه و امكانات بسياري براي آشنايي با نقش ويژه و با اهميت پرندگان فراهم كرده است ، مطالعه در زمينه كنترل بيماريها و آفات كشاورزي توسط پرندگان اهميت آنها را دوچندان كرده زيرا بطوريكه آشكار شده ، پرندگان در زمره مهم‌ترين عوامل كنترل كننده آفات نباتي قرار دارند و نمونه هاي خوبي براي آزمايش و تهيه واكسن مي باشند ، همانطور كه پاستور در سال 1880 موفق به تهيه واكسن هايي از طريق مرغ خانگي گرديد . پرندگان علاوه بر دانه خواري و نتيجتا كنترل علفهاي هرز ناقلين بيماريها و بسياري از حشرات مضر را نيز كنترل مي كنند . ذكر اين موضوع ضروري است كه بسياري از پرندگان دانه‌خوار خساراتي هم به مزارع وارد مي كنند ولي بر خلاف تصور عموم حتي اگر شواهد متعددي در مورد نقش زيانبار پرندگان براي محصولات زراعي بيش از آنچه كه موجود است در دست باشد ، باز هم نمي توان از ارزشهاي بيشمار آنها چشم پوشيد . جنبه هاي مختلف اهميت پرندگان باعث شده كه پرنده شناسان و برنامه ريزان منابع طبيعي بكوشند تا اطلاعات خود را در زمينه هاي علمي ، آموزشي و تفريحي پرندگان هرچه كاملتر كنند تا بتوانند به نحو مطلوب‌تري از اين ارزشها به نفع جوامع انساني بهره‌برداري نمايند .

اصلاحاتی که در کشوری صورت می‌گیرد متعلق به همه افراد است ، نه تنها اشخاص معاصر از آن اصلاحات فایده می‌برند بلکه مردمان آینده هم این نعمت‌ها را به‌ارث خواهند برد و حتی مردمان گذشته هم که این ودایع را گذاشته و رفته‌اند در آن سهیم هستند . حقیقتا سازمان بخشیدن جامعه بشری ، امری حیرت بخش است زیرا که کوچکترین کارهای افرادش در سرنوشت جمعیت حاضر و در شهرت و افتخار اعضاء گذشته‌اش تاثیر می‌بخشد و اینکه سعدی گوید :

چو عضوی بدرد آورد روزگـــار            دگـــر عضوها را نمانــد قــــرار

کاملا صحیح است چیزی که هست درد را کسی نمی بیند ؛ ولی در وجود درد شکی نیست ؛ و در این میان آیا می‌توان تنها به شهرت و اعتبار اندیشید ؟

با اینکه تعلق همه افراد به یکدیگر و پیوستگی سراسر اجزاء جامعه امری‌ست خیلی واضح ، لیکن چون پای عمل به میان می‌آید معلوم می‌گردد که چندان بدیهی و مسلم نبوده است ، چه افرادی که به‌ظاهر همه این قول را قبول داشتند بلکه خودشان سنگ مصالح جامعه را بر سینه می زدند ، وقتی که پای شرکت جستن به میان می آید ، قدمی بلکه فرسنگی عقب می‌نشینند و اگر هم خود چیزی نگویند زبان حال آنها این است که " من از دور تماشا می کنم شما در اصلاحات رنج بکشید ، در وقت تقسیم ثمرات با هم کنار خواهیم آمد " 

کلامم را با مقدمه ای آغاز نموده و حال صدای فریاد هموطنانم را می شنوم که به سبب اصلاحات خاسته‌اند . فریاد برآورده اند و از آنچه بر پیرامونشان می گذرد رنج می برند ، محیط زیستشان ، آنجا که تنفس را آموخته اند رو به خاموشی و درد نهاده و از آنچه که قلب حیات را به درد آورده ، بیم دارند ؛ بیم دارند مبادا آنچه امروز داریم و رو به نابودی قرار گرفته ، دیگر نباشد و در این باره به حق در قبال آیندگان مسئولیم .

اعمال بی شرمانه و نابخردانه بشر " به شر " ، گاه به حدی‌ست که درد را به درد می آورد و آتش را می سوزاند . سبب این اعمال که در دادگاه اجتماعی فهم و خرد ، خیانت محسوب است ، ایمان نداشتن به همان مطلبی‌ست که در صدر این مقال عنوان شد یعنی متعلق شدن و موثر بودن کارهای اجتماعی به همه افراد جامعه ، زیرا چنانچه این مطلب را قبول داشتیم اینگونه پس نمی رفتیم  ، پس این قسم امور اجتماعی که همیشه در برابر ماست و از فرط تکرار برای ما عادی شده ، محتاج استدلال و توضیح بیشتری‌ست و کسی از آن ملاحظات بی نیاز نیست . آنکه گردن از زیر تکالیف اجتماعی در کشیده است شاید بر حسب جهل خویش استدلال کرده و شاید هم خویشتن را می فریبد . زندگی مدرن و شهرنشینی ، شهرهای بزرگ و آلوده آنقدر از دامان طبیعت دورمان کرده که بیشی تا نیمی از عمر خود حتی معنایی از طبیعت را در ذهن خود نمی پرورانیم و با دیدن تنها یک درختچه ؛ تنها خیالی سبک از سبز بودن به سرعت از مقابل چشمانمان می گذرد ، به آنکه به کودکانمان می آموزیم ، " فرزندم سبز است همچون برگهای درخت و آبی ست همچون رنگ آسمان " .

آنچه پذیرفته ایم نقش ظاهر است و هیچ کودکی نمی شنود ؛ "فرزندم آنچه برگهای سبز فراخی را سایه گسترانیده از مظاهر طبیعت است ؛ این همان چیزی ست که مادامی که تنفس می کند و حیات دارد ، نقش حیات ماست و مسبب آن . وجود ما بدین امر ملزوم است و در گرو  بودن ، و سلامت زیستن ما در سلامت بودن اوست" .

ادامه حیات ، زیبایی ، مسرت زندگانی و ایده‌آل زندگی انسان در گرو زیبایی پیرامونش و محیط سالمی‌ست که در آن زیست می‌کند . پدران و مادران ما با این نیت زحمت می کشند که کودکان آنها نتیجه آمال آنها را بدست آورده و در زندگی کامیاب و موفق باشند و چه بسا دستگیر آنان گردند و حال این پهنه بی کران طبیعت ؛ زمین ، آنچه که همواره و به نوعی مادر آدمیان نام برده شده ، آنکه آدمی را در پهنه آغوش مهر خود می‌پروراند و با زیبایی و مسرت هم آغوشش می کند ، چه دست مایه‌ای طلب می کند ؟ بیش از آن است که آدمیان نیز در حفظ و پاسداری از آنکوشیده باشند و آن را به همان شکلی که هست برای نسل آینده بجا بگذارند  ؟ 

حیات وحش ، زیستگاه‌های طبیعی ، مرداب‌ها و تالاب‌ها ، جنگلها و درختستان‌ها همچون دیگر منابع طبیعی به نحو ناگسستنی با سرنوشت و حیات انسان در تقابلی ملزوم قرار دارد . تصور زندگی در جهانی خموش و عاری از جلوه‌های متنوع و شگفت‌انگیز طبیعت و حیات وحش نه تنها غم انگیز و خالی از فر و شادابی‌ست بلکه به یقین محال است . زیرا اینان همگی به نوعی مترجم دانش کنونی انسانها‌ بوده و خواهد بود .

تنها جهالت است که موازنه اصلی حیات وحش ، محیط زیست و پیرامونمان ، اشیاء و نظام زیستی را بر هم می زند . جهالت است که محیط فکر را کوتاه و مختصر نموده ، سبب پستی ، دونی و انهدام می شود . اما و در این میان موضوع علم و دانش نیز قابل مقایسه و در خور توجه است ، آنجا که جهل و نادانی و عدم ادراک از محیط و پیرامون آدمیان به اقل خود رسیده و علم و معرفت رو به رشد نهاده ، حفظ و پاسداری از طبیعت و مظاهر آن به اکثر خود جلوه می کند  ؛ بله منوط به نقطه نظر عقلانی و منطقی‌ست ؛ زیرا علمی که شامل یک سلسله اطلاعات مختلف و بی سر و ته که مورد هیچگونه استفاده‌ای نیست باشد ، به یقین نمی توان چنین دانشی را علم مفروض دانست و آنچه امروز بر منابع گرانبهای محیط زیست و پیرامونمان می‌گذرد ، دانشی‌ست که به اشتباه علم فرض می شود . جهالتی که توسعه را فدای محیط زیست می‌کند ، دانش نابخردانه‌ای که خون جاری در حیات را با لوله ها ، کابلها و زباله ها ، قطع بی رویه درختان و خشک کردن مرداب‌ها و نابودی جنگل به بهانه سد سازی و توسعه کشاورزی  و هزاران هزار وسیله بهانه جویانه دیگر معاوضه می کند و باز در عصر نابودی و ویرانی ، نا بخردانه آنرا متمدن و مترقی می خوانند .

عده‌ای بر این باورند که انسان به نوعی نیازمند بهره‌برداری از منابع طبیعی و حیات وحش است اما مسئله این است که بهره برداری از این منابع می‌بایست از طرقی صورت گیرد که بقاء و توازن آن را تهدید نکند ، حتی اگر انسان را محق در استفاده از منابع طبیعی بدانیم ؛ آدمی حق ندارد با بی توجهی ، عدم شناخت و اندیشه‌ نابخردانه خود جهان و آیندگان را از نعمت وجود حیوانات  و منابع طبیعی محروم سازد . چنانچه حیات وحش را از طریق آلوده نمودن آب و هوا ، از میان بردن رستنی‌ها ، تخریب خاک و اصولا مختل نمودن توازن و تعادل محیط زیست و حیات وحش به مخاطره اندازد به طبع حیات و سلامت خویش را نیز در معرض خطر قرار خواهد داد ؛ اما می توان با حفظ و نگهداری از محیط زیست و حیات وحش حیات خویش را نیز نجات بخشید .

دریغ و درد که آیین درست کرداری نقش امروزمان نیست و صفات پسندیده آدمیان سالیانی چند می گذرد که افسانه ای بیش نمی نماید ، آنقدر که این روزها گاه در پی آنچه که داشته‌ایم به حسرت سخن می گوییم "وه خدای من چه جای پردرختی " ، "چه دریاچه‌ پر آبی" ، " خدای من رودی بدین زلالی ندیده بودم " ، " وه که این پرندگان آدمی را تا بهشت می برند "

دردا که اینها همگان روزگاری عمومیت داشت و به هر سوی که می نگریستی صداقت گفتارها در بیان بود ؛ انبوه جنگلها پیرامونمان را احاطه کرده بود و رودها آنقدر زلال و پاکیزه بودند که ریگهای ژرفای آن به شمارش اعداد درمی‌آمد ، دریاچه ها آنقدر پاکیزه و لطیف بود که آدمی می توانست لختی در کنارش بیاساید ؛ پرندگان را با همان شوق پرواز و امید بقایشان به تماشا نشست و از نسیم زلالی که در گیسوان جاری بود بوی نمک و رطوبت را در مشام و سینه حبس کرد و آرامشی آفرید از مظاهر طبیعت در درون خسته ز هیاهو . . .

اما رفته رفته عمومیت‌های درستی‌ها ، سبز بودنها ، صداقت‌ها ، زلالی‌ها و راستی‌ها افسانه می نماید ، همینطور آنچه برجای می‌ماند ، خشکی ‌ها ، سیل‌های ویران کننده ، جنگلهای نابود شده و دشت‌های بیابان شده ، دریاچه های خشک شده و دد‌منشی‌هاست و خوی پلشتی‌ها و پلیدیها و آنجا که خرد از میان برخیزد ، روزگار فریب خواهد گشت و خرافات ....

و آیا اینها میراث آیندگان است ؟  دریغ و درد ....     افسوس و صد افسوس ....

انسان ، آدم ، آنکه همکار اورمزد بر زمین است جز آبادی و جز احترام به آنچه تعالی آفریده و کوشش در حفظ و پاسداری و گسترش آن نبایدش . از برکات این صفات و کردار است که انسان به مدارج عالی تمدن رسیده است ، زیرا هر انسانی مدیون پیرامونش و مدیون دیگران است ، نه تنها معاصرین بلکه همه نسلهایی‌که آمده اند و رفته اند .

به هر ممکن ، فریاد دردمندی طبیعت به گوش می رسد آوایی محزون که باید دید و فهمید که چه بر آن قامت رعنا رفته  و همینطور نفیر بلند آنان که به یاری‌اش می شتابند و به جد نگران حیات و توازن و تعادل زیستن هستند  ..

آرزومند آنم تا روزگاری چند ، توسعه را فدای خرمی‌ها و آنچه در شریان حیات جاری‌ست نکرده ، از سلطه خرافات رهیده و در امن خرد آسوده گردیم . طبیعت را آنگونه که هست ارج بگذاریم و به صداقت ها و راستی‌ها ، با کمک جستن از فکرتی همه در صلح ، کنشی درست و استوار کسب نموده ؛ باشد که درپناه وسعت امن آفریدگار سلامت زیسته باشیم و آنرا به آیندگان هدیه کنیم . 

مدیریت وبلاگ پرندگان ایران

چنانچه اطلاعات مستند و اخبار جديدي از پراكندگي و وضعيت پرندگان ايراني در دست داريد

از طريق ارسال ایمیل ما را هم مطلع كنيد .

کلیه حقوق این وبلاگ شامل علائم و مطالب متعلق به وب سایت رسمی پرندگان ایران می باشد .

استفاده از مطالب این وبلاگ با ذکر منبع بلامانع است .

All Rights Reserved 2007-2008 © by: Iranian-birds.com